Luật sư nói gì về ồn ào liên quan việc kêu gọi từ thiện của Phạm Thoại?

Trong những ngày qua, cộng đồng mạng đang xôn xao về vụ việc liên quan đến TikToker Phạm Thoại kêu gọi từ thiện với số tiền lên đến hơn 16 tỷ đồng để giúp đỡ bé Minh Hải (thường gọi là bé Bắp) trong hành trình chữa trị bệnh ung thư máu. Nhiều nghi vấn về tính minh bạch của khoản tiền từ thiện này đã xuất hiện khi thông tin về sức khỏe của bé Bắp ít được cập nhật, cùng với việc mẹ bé là chị Lê Thị Thu Hòa tránh né những câu hỏi liên quan đến khoản tiền từ thiện và việc chi trả viện phí cho con.

Phạm Thoại livestream sao kê từ thiện vẫn chưa hết nghi vấn

Tối 25/2, Phạm Thoại đã tổ chức buổi livestream để làm rõ vụ ồn ào liên quan đến số tiền ủng hộ bé Bắp. Trong buổi phát trực tiếp, nam TikToker chia sẻ về những khoản thu – chi trong tài khoản kêu gọi ủng hộ bé Bắp, đưa ra hóa đơn viện phí, ảnh chụp giao dịch chuyển khoản và cam kết đăng tải sao kê chi tiết lên mạng xã hội.

Đáng chú ý, Phạm Thoại còn kết nối với chị Hòa (mẹ bé Bắp) để chất vấn về những thông tin như việc sử dụng tiền quyên góp để làm răng sứ, đi máy bay hạng thương gia, mua đất, mua xe, cho con lớn học trường quốc tế. Khi được yêu cầu sao kê số tiền mọi người ủng hộ vào tài khoản cá nhân, chị Hòa cho biết vẫn đang ở lại Singapore theo yêu cầu bác sĩ để chăm lo cho con và sẽ thực hiện đầy đủ việc sao kê sau khi về nước.

Mẹ bé Bắp cũng đã cúi đầu xin lỗi vì những phát ngôn thiếu kiểm soát và mong cộng đồng bao dung, bỏ qua cho cô. Trong khi đó, Phạm Thoại khẳng định không ăn chặn từ thiện và tuyên bố sẽ sớm công khai toàn bộ giấy tờ sao kê lên mạng xã hội để đảm bảo tính minh bạch.

Dù người trong cuộc đã lên tiếng, nhưng nhiều người vẫn tỏ ra hoài nghi về những thông tin chia sẻ. Ồn ào từ thiện liên quan đến câu chuyện này vẫn chưa thể chấm dứt khi nhiều câu hỏi và nghi ngờ từ cộng đồng mạng chưa được làm rõ.

Quan điểm pháp lý từ luật sư

Trao đổi với luật sư Trương Văn Tuấn (Đoàn luật sư TP.HCM), ông đã đưa ra nhiều quan điểm pháp lý đáng chú ý về vụ việc:

Về việc Phạm Thoại kêu gọi từ thiện qua tài khoản cá nhân

Theo điều 22, điều 23 Mục IV Nghị định 93/2021/NĐ-CP quy định các tổ chức, cá nhân tham gia vận động, tiếp nhận sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, cá nhân có quyền vận động, đóng góp để hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo theo từng trường hợp cụ thể.

Nghị định này chỉ quy định cơ quan thông tin đại chúng, cơ sở y tế, quỹ từ thiện và tổ chức có tư cách pháp nhân mở tài khoản tại Kho bạc nhà nước hoặc ngân hàng thương mại để tiếp nhận tiền đóng góp tự nguyện, nhưng không đề cập trường hợp cá nhân kêu gọi từ thiện có được sử dụng tài khoản cá nhân hay không. Do đó, việc Phạm Thoại kêu gọi từ thiện bằng số tài khoản cá nhân không trái với quy định pháp luật.

Về yêu cầu công khai sao kê

Khoản 2 Điều 23 Nghị định 93/2021/NĐ-CP quy định: “Cá nhân tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện và sử dụng để hỗ trợ trực tiếp cho bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Cá nhân tổng hợp đầy đủ thông tin về kết quả tiếp nhận, sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo và thực hiện công khai trên các phương tiện truyền thông”.

Theo luật sư Tuấn, việc nhà hảo tâm đã đóng góp để điều trị cho bé Bắp yêu cầu công khai chi phí điều trị và sao kê từ thiện là hoàn toàn hợp lý.

Về trường hợp sử dụng tiền từ thiện sai mục đích

Luật sư Trương Văn Tuấn phân tích hai trường hợp:

Trường hợp thứ nhất: Nếu chị Hòa (mẹ bé Bắp) không trực tiếp kêu gọi từ thiện mà có người đứng ra quyên góp, thì pháp luật hiện hành không quy định hình thức chế tài đối với người được trợ cấp nhưng sử dụng không đúng mục đích ban đầu. Tuy nhiên, nghĩa vụ của người được trợ giúp là phải sử dụng đúng mục đích trợ giúp ban đầu.

Đây được xem là dạng giao dịch tặng cho có điều kiện (dùng vào mục đích cụ thể khi kêu gọi quyên góp). Nếu người được quyên góp không sử dụng đúng mục đích như lời kêu gọi, người đã quyên góp có thể yêu cầu trả lại số tiền (tài sản) đã sử dụng sai mục đích.

Trường hợp thứ hai: Nếu mẹ bé Bắp là người trực tiếp kêu gọi từ thiện để chữa trị cho con nhưng lại sử dụng dòng tiền từ thiện cho mục đích khác như tiêu xài cá nhân, xây nhà cho bố mẹ…, theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 93/2021/NĐ-CP thì “Báo cáo, cung cấp thông tin không đúng sự thật; chiếm đoạt; phân phối, sử dụng sai mục đích, không đúng thời gian phân phối, đối tượng được hỗ trợ từ nguồn đóng góp tự nguyện” là vi phạm pháp luật.

Khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu các nhà hảo tâm/người quyên góp phát hiện tiền quyên góp thiếu minh bạch và có chứng cứ chứng minh, họ có thể trình báo với cơ quan chức năng để làm sáng tỏ vấn đề. Tùy theo kết luận điều tra, nếu có sai phạm trong việc sử dụng tiền từ thiện sai mục đích, hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Lạm dụng tín nhiệm để chiếm đoạt tài sản” theo quy định tại Điều 175 Bộ Luật hình sự 2015.

Về quyền yêu cầu hoàn tiền

Hiện nay, chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể việc yêu cầu hoàn tiền cho nhà hảo tâm nếu phát hiện tiền quyên góp thiếu minh bạch. Tuy nhiên, xét về góc độ dân sự, việc nhà hảo tâm góp tiền hỗ trợ chi phí chữa bệnh cho bé Bắp thông qua mẹ bé Bắp và Phạm Thoại có thể xem là một giao dịch dân sự của hợp đồng tặng cho có điều kiện.

Nếu nhà hảo tâm có căn cứ chứng minh số tiền mình quyên góp được sử dụng sai mục đích, họ có thể khởi kiện dân sự mẹ bé Bắp ra tòa án để đòi lại số tiền đã quyên góp theo quy định tại khoản 3 Điều 426 Bộ luật dân sự năm 2015.

Trách nhiệm pháp lý của Phạm Thoại

Luật sư Trương Văn Tuấn cho biết, trường hợp Phạm Thoại là người trực tiếp kêu gọi từ thiện để hỗ trợ chi phí điều trị cho bé Bắp, sau đó trao lại toàn bộ số tiền quyên góp cho mẹ bé Bắp thì Phạm Thoại không có trách nhiệm pháp lý gì trong trường hợp này.

Tuy nhiên, nếu có căn cứ chứng minh Phạm Thoại được hưởng lợi bất chính trong tiền quyên góp cho việc điều trị bệnh của bé Bắp, hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” quy định tại Điều 174 Bộ luật hình sự năm 2015.

Kết luận

Vụ việc TikToker Phạm Thoại kêu gọi từ thiện và những nghi vấn về việc sử dụng tiền quyên góp cho bé Bắp là một bài học quan trọng về tính minh bạch trong hoạt động từ thiện. Qua góc nhìn pháp lý, cả người kêu gọi và người nhận tiền từ thiện đều phải có trách nhiệm sử dụng đúng mục đích và công khai, minh bạch về việc sử dụng các khoản tiền được quyên góp.

Đây cũng là lời nhắc nhở cho cộng đồng và những người làm từ thiện về tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Nghị định 93/2021/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.